Chowacz podobnik i chowacz brukwiaczek
Ceutorhynchus pallidactylus, C. napi
W skrócie
Chowacze (Ceutorhynchus spp.) to ryjkowcowate atakujące rzepak wczesną wiosną. Chowacz brukwiaczek składa jaja w łodygach (powoduje skrzywione, puste w środku łodygi — typowe 'pałki'), chowacz podobnik w młodych łuszczynach (niszczy nasiona). Szczyt presji: marzec-kwiecień. Zabieg: pyretroidem w momencie wychodzenia chrząszczy na rośliny. Często łączony z zabiegiem na słodyszka.
Uprawy narażone
Opis i biologia
Dwa główne gatunki: Ceutorhynchus napi (chowacz brukwiaczek) — większy, 3-4 mm, szary; Ceutorhynchus pallidactylus (chowacz podobnik) — mniejszy, 2-3 mm, ciemnoszary. Zimują jako dorosłe osobniki w glebie i resztkach roślinnych. Pierwsze aktywności: T >6°C (wcześniej niż słodyszek!). Samice nacinają łodygi/pąki/łuszczyny i składają jaja wewnątrz. Larwy żerują wewnątrz, powodując deformacje. Pokolenie: 1/rok. Po poczwarkowaniu w glebie, młode imago migrują na miejsca zimowania.
Cykl życia
Zimowanie: imago w glebie/ściółce miedz i lasów. Wiosenne wyjście: III-IV, T >6°C (wcześniej niż słodyszek, często już połowa marca). Składanie jaj: koniec III - V, w łodygach (napi) lub łuszczynach (pallidactylus). Rozwój larw: V-VI, wewnątrz rośliny. Poczwarkowanie: VI-VII, w glebie. Dorosłe: VII-IX, migracja na zimowanie.
Objawy i rozpoznawanie
- •Brukwiaczek: łodygi skrzywione, spuchnięte w dolnej części ('pałka' z otworami wyjściowymi larw), pusty kanał wewnątrz
- •Podobnik: łuszczyny z dziurkami, przedwcześnie pękające, zdeformowane
- •Chrząszcze widoczne na roślinach przy T >10°C w słoneczne dni wczesnowiosenne
- •Rośliny z uszkodzonymi łodygami: łatwo łamią się przy wietrze
- •Zmniejszenie liczby łuszczyn i nasion na roślinie
Kiedy spodziewać się ataku
Sprzyjają: ciepłe wiosny z T >6°C w marcu, dłuższe słoneczne dni, pola blisko miedz i lasów (miejsca zimowania). Ograniczają: długa chłodna wiosna z częstymi przymrozkami.
Progi szkodliwości
| Faza / moment | Próg | Źródło |
|---|---|---|
| Ruszenie wegetacji wiosną (rzepak BBCH 30-39) | 1 chrząszcz na 25 roślin LUB 2 na pułapkę żółtą/dobę | IOR-PIB |
| Wydłużanie pędu (BBCH 50-55) | Kontynuacja monitoringu — zabieg w szczycie aktywności | IUNG |
Zwalczanie chemiczne (rejestr PIORiN 2026)
Lista preparatów aktualna na dzień publikacji. Przed zastosowaniem ZAWSZE sprawdź aktualny rejestr na piorin.gov.pl. Dozwolenia na poszczególne uprawy i okresy karencji mogą się zmieniać.
| Preparat | S. czynna | Dawka | Karencja |
|---|---|---|---|
| Mospilan 20 SP | acetamipryd | 100-120 g/ha | 28 dni |
| Rapid 060 CS | gamma-cyhalotryna | 0,125 l/ha | 28 dni |
| Decis Mega 50 EW | deltametryna | 0,15 l/ha | 30 dni |
| Proteus 110 OD | tiakloprid + deltametryna | 0,6 l/ha | 30 dni |
Mospilan 20 SP: IRAC 4A. Dobry wybór w regionach z odpornością na pyretroidy. Skuteczny na chowacze.
Rapid 060 CS: Pyretroid. Tradycyjna ochrona, ale rezystancja w niektórych regionach.
Decis Mega 50 EW: Pyretroid. Klasyka na chowacze.
Proteus 110 OD: Mieszanka grup IRAC. Uwaga: tiakloprid wycofany — sprawdź status.
Metody biologiczne i ekologiczne
Metody mechaniczne i agrotechniczne
- ✓Monitoring od początku III (pułapki żółte, obserwacja)
- ✓Płodozmian — nie sadzić rzepaku bezpośrednio obok miejsc zimowania (las, miedza szeroka)
- ✓Wczesne siewy rzepaku ozimego (IX) — silniejsze rośliny wiosną
- ✓Odmiany rzepaku wczesne — uciekają przed szczytem
Kiedy wykonać zabieg
Pierwszy monitoring: III, gdy T >6°C. Pierwszy zabieg: w momencie masowego wychodzenia chrząszczy (BBCH 30-39), w fazie ruszania wegetacji. Często zabieg łączy się z ochroną na słodyszka (w fazie zielonego pąka) — ale to za późno dla chowaczy. Idealny oddzielny zabieg w III-IV.
Odmiany odporne / tolerancyjne
- →Brak odporności genetycznej
- →Odmiany wczesne (Mercedes, Alvaro): częściowa 'ucieczka' fenologiczna
Potencjalne szkody ekonomiczne
Bezpośrednie straty: 5-15% (uszkodzenia łodyg, zmniejszenie łuszczyn). Wtórne: łamanie łodyg w wietrze → dodatkowe 5-10% strat. Koszt zabiegu: 80-150 zł/ha. Zabieg opłacalny przy stwierdzeniu progu.
Najczęściej zadawane pytania
1Chowacz vs słodyszek — co pierwsze?
Chowacze wychodzą wcześniej (III, T >6°C), słodyszek później (IV, T >10-12°C). Jeśli masz presję obu — zrób dwa zabiegi: I. na chowacze (III-IV), II. na słodyszka (IV-V, zielony pąk). Nie łącz w jeden, bo są w różnych fazach fenologicznych rzepaku.
2Jak rozpoznać uszkodzenia chowacza brukwiaczka?
Po kwitnieniu rzepaku: łodygi spuchnięte, skrzywione w dolnej części ('pałka'), z otworami wyjściowymi larw. Przecięcie podłużne — widać pusty kanał i trociny. Inne szkodniki nie powodują takich objawów.
3Czy warto robić zabieg jeśli widzę tylko 1-2 chrząszcze?
Monitoruj 2-3 dni. Jeśli pojawiają się kolejne — tak. Pojedyncze chrząszcze na rośliny mogą oznaczać masowe wyjście. Pułapki żółte (10 szt/ha) pomagają obiektywnie ocenić presję.
4Rezystancja na pyretroidy — co robić?
W regionach z udokumentowaną rezystancją (wielkopolskie, opolskie, dolnośląskie 2015+): preferuj Mospilan 20 SP (acetamipryd, grupa IRAC 4A) jako alternatywę. Testuj skuteczność — jeśli po 3 dniach chrząszcze żyją, zrób drugi zabieg innym środkiem.