Indeksy FarmHub
Unikalne wskaźniki analityczne dla polskiego rolnictwa. Czy opłaca się produkować zboże? Jak zmienia się siła nabywcza rolnika? Odpowiedzi w danych, nie w opiniach.
Indeks Opłacalności Pszenicy
cena pszenicy / cena mocznika
0.58
ton mocznika za 1 tonę pszenicy
Terms of Trade Rolnictwa
ceny sprzedaży vs ceny zakupu (2021 = 100)
99.6
Siła nabywcza rolnika zbliżona do poziomu z 2021 r.
Pszenica vs Wieprzowina
kg żywca za 1 t pszenicy
152.12 kg
RośnieIndeks paszowy
t kukurydzy za t żywca wieprzowego
6.6 t
StabilnyIndeks Opłacalności Pszenicy (IOP)
Ile ton mocznika kupisz za 1 tonę pszenicy. Linia referencyjna: IOP = 1.0
Źródło: GUS BDL (ceny pszenicy), World Bank Pink Sheet (ceny mocznika), NBP (kurs USD/PLN). Obliczenia: FarmHub.pl
Terms of Trade rolnictwa
Indeks relacji cen sprzedaży do cen zakupu. Rok bazowy 2021 = 100. Powyżej 100 = rolnik zyskuje
Źródło: GUS BDL (ceny zbóż), World Bank Pink Sheet (ceny nawozów), NBP (kurs). Obliczenia i metodologia: FarmHub.pl
Pszenica vs Wieprzowina
Ile kg żywca wieprzowego kupisz za 1 tonę pszenicy. Hodowca vs producent roślinny
Źródło: GUS BDL (ceny skupu pszenicy i żywca wieprzowego). Obliczenia: FarmHub.pl
Indeks paszowy: wieprzowina vs kukurydza
Ile ton kukurydzy “wchodzi” w cenę tony żywca. Powyżej 5 = hodowca zarabia
Źródło: GUS BDL (ceny skupu żywca wieprzowego i kukurydzy). Obliczenia: FarmHub.pl
Analiza: co mówią indeksy o kondycji polskiego rolnictwa
Indeks Opłacalności Pszenicy (IOP) to jeden z najprostszych i najbardziej wymownych wskaźników kondycji sektora roślinnego w Polsce. Rolnik kupuje nawozy za przychody ze sprzedaży zboża, więc stosunek tych dwóch cen bezpośrednio wpływa na decyzje o intensywności nawożenia, a pośrednio na plony w kolejnym sezonie. Gdy IOP spada poniżej 1.0, wielu rolników ogranicza dawki azotu, bo kalkulacja ekonomiczna nie zamyka się przy pełnym nawożeniu. Skutek widać rok później w statystykach plonów GUS.
Kryzys energetyczny 2022 roku to najlepszy przykład: cena mocznika skoczyła z ok. 1500 PLN/t do ponad 4500 PLN/t (skok cen gazu TTF), podczas gdy cena pszenicy wzrosła z ok. 1200 do 1800 PLN/t. IOP spadł z komfortowych 1.2–1.5 do rekordowo niskich 0.3–0.5. Rolnicy masowo ograniczyli nawożenie azotowe jesienią 2022, co przełożyło się na niższe plony ozimin w 2023 roku, szczególnie rzepaku. Dopiero spadek cen gazu w 2023-2024 przywrócił IOP do poziomów bliskich 1.0, a rolnicy wrócili do normalnych dawek nawożenia.
Terms of Trade (ToT) daje szerszy obraz, bo uwzględnia nie tylko pszenicę i mocznik, ale koszyk zbóż (pszenica, kukurydza, żyto, jęczmień) i koszyk nawozów (mocznik, DAP, TSP, KCl). ToT powyżej 100 oznacza, że rolnik ma lepszą pozycję negocjacyjną niż w roku bazowym (2021). Długoterminowy trend ToT w Europie jest niestety spadkowy: koszty rosną szybciej niż ceny produktów, co jest jednym z głównych powodów konsolidacji gospodarstw (małe nie wytrzymują presji kosztowej).
Najczęściej zadawane pytania
1Co oznacza Indeks Opłacalności Pszenicy (IOP)?
IOP pokazuje ile ton mocznika 46%N rolnik może kupić za cenę jednej tony pszenicy. Jeśli IOP wynosi 1.5, to za sprzedaż 1 tony pszenicy rolnik kupuje 1.5 tony mocznika. Im wyższy wskaźnik, tym bardziej opłaca się produkcja. Historycznie IOP wahał się od 0.4 (kryzys nawozowy 2022, gdy mocznik kosztował ponad 4000 PLN/t) do 2.0 (lata niskich cen nawozów). Wartość poniżej 1.0 oznacza, że za tonę zboża nie kupisz nawet tony nawozu, co sygnalizuje bardzo złą sytuację kosztową.
2Jak interpretować Terms of Trade rolnictwa?
Terms of Trade (ToT) to stosunek indeksu cen sprzedaży produktów rolnych (zboża) do indeksu cen zakupu środków produkcji (nawozy). Wartość bazowa 100 odpowiada relacji cen z 2021 roku. ToT powyżej 100 oznacza, że rolnik zyskuje siłę nabywczą, bo ceny sprzedaży rosną szybciej niż koszty. ToT poniżej 100 oznacza odwrotną sytuację: koszty rosną szybciej niż przychody. W 2022 roku ToT spadł drastycznie przez skok cen nawozów (gaz), mimo równoczesnego wzrostu cen zbóż.
3Skąd pochodzą dane do indeksów FarmHub?
Ceny zbóż pochodzą z Głównego Urzędu Statystycznego (GUS BDL), który publikuje miesięczne przeciętne ceny skupu produktów rolnych w Polsce. Ceny nawozów to globalne notowania z World Bank Commodity Price Data (Pink Sheet), przeliczone na PLN kursem NBP. Indeksy obliczane są automatycznie co miesiąc z oficjalnych, publicznych danych instytucji państwowych.
4Dlaczego FarmHub używa cen globalnych nawozów zamiast polskich?
Polska cena detaliczna nawozu zawiera transport, marżę i VAT, co zaburza porównania w czasie (zmiana marży dystrybutora nie oznacza zmiany fundamentów rynku). Cena globalna (FOB port) odzwierciedla rzeczywisty koszt surowca i pozwala na czystsze porównanie trendów. Dodatkowo GUS publikuje polskie ceny nawozów tylko rocznie, podczas gdy World Bank ma dane miesięczne, co daje lepszą rozdzielczość wykresu.
5Co pokazuje indeks paszowy (kukurydza vs wieprzowina)?
Indeks paszowy to stosunek ceny tony żywca wieprzowego do ceny tony kukurydzy (główna pasza). Pokazuje ile ton kukurydzy 'wchodzi' w cenę tony żywca. Przy współczynniku konwersji paszy ok. 3.5 kg kukurydzy na 1 kg przyrostu, indeks powyżej 5-6 oznacza, że hodowca zarabia, bo cena żywca pokrywa koszty paszy z zapasem na inne koszty. Indeks poniżej 4 to sygnał alarmowy: hodowla jest na granicy opłacalności, bo pasza zjada zbyt dużą część przychodu ze sprzedaży żywca.
Metodologia
Indeks Opłacalności Pszenicy (IOP) = cena pszenicy (PLN/t, GUS BDL, średnia krajowa) / cena mocznika 46%N (PLN/t, World Bank Pink Sheet FOB × kurs NBP). Wyższy IOP = lepsza opłacalność.
Terms of Trade (ToT) = (indeks cen sprzedaży / indeks cen zakupu) × 100. Koszyk sprzedaży: pszenica, kukurydza, żyto, jęczmień (GUS BDL). Koszyk zakupu: mocznik, DAP, TSP, KCl, fosforyt (World Bank). Rok bazowy: 2021 = 100.
Dane aktualizowane automatycznie co miesiąc. Źródła: GUS BDL (stat.gov.pl), World Bank Commodity Prices (worldbank.org), NBP tabela A.