Wiceminister Adam Nowak postawił sprawę jasno: budżet na instrumenty Wspólnej Polityki Rolnej i rozwój obszarów wiejskich w ramach Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego na lata 2028–2034 powinien wynosić 42 mld euro plus współfinansowanie krajowe. Nie 24,6 mld euro, nie 32,8 mld euro, jak pojawiało się w różnych propozycjach, lecz właśnie tyle. To stanowisko padło podczas posiedzenia Zespołu ds. długoterminowej wizji obszarów wiejskich i wsparcia ich rozwoju ze środków krajowych i UE po 2027 roku.

Dziewięć wyzwań i jeden postulat: więcej pieniędzy niż dotychczas

Prof. Julian Krzyżanowski z Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej przedstawił stanowisko Zespołu, w którym wskazano dziewięć kluczowych wyzwań stojących przed polską wsią. Na liście znalazły się: infrastruktura wodno-kanalizacyjna, drogowa i energetyczna, wzrost dochodów mieszkańców, dostęp do usług publicznych, tworzenie miejsc pracy, bezpieczeństwo żywnościowe, odporność na kryzysy klimatyczne i geopolityczne, rozwój lokalnych łańcuchów dostaw, retencja wody oraz ograniczanie wykluczenia społecznego.

Zespół opowiedział się za tym, żeby poziom finansowania w nowej perspektywie był wyższy niż łączne środki WPR, polityki spójności i RRF kierowane dziś na wieś i rolnictwo. Uczestnicy spotkania zwracali przy tym uwagę, że nowy model finansowania może zwiększyć konkurencję o środki między obszarami wiejskimi a miejskimi, co stawia pod znakiem zapytania interesy rolników i mieszkańców wsi przy podziale unijnego tortu.

Osobnym wątkiem był mechanizm rural proofing, nad którego wdrożeniem Polska pracowała podczas swojej prezydencji w Radzie UE. Jego efektem jest nowy instrument zwany rural target: zgodnie z nim Polska powinna przeznaczyć dodatkowo co najmniej 8,986 mld euro na rozwój obszarów wiejskich.

Bezpieczeństwo i sprawdzone rozwiązania jako fundament nowego programowania

Minister Stefan Krajewski zaznaczył, że nowa perspektywa powinna opierać się na tym, co już działało. „Chcemy wykorzystać doświadczenia z poprzednich perspektyw. To, co dobre, zachować i rozwijać, a to, co się nie sprawdziło, zmieniać", powiedział. Wskazał też na pozytywne efekty lokalnych strategii rozwoju: powstawanie miejsc pracy, rosnące zaangażowanie mieszkańców i integrację lokalnych społeczności.

Zespół docenił dotychczasową rolę samorządów województw, Lokalnych Grup Działania, ARiMR, KOWR oraz jednostek doradztwa rolniczego. Postuluje się utrzymanie silnej roli Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w programowaniu wsparcia dla rolnictwa i wsi po 2027 roku.

Krajewski mówił też o bezpieczeństwie w szerszym ujęciu: żywnościowym, energetycznym, ale też militarnym. „Trzeba mądrze realizować inwestycje tak, żeby mogły służyć mieszkańcom również w sytuacjach kryzysowych", podkreślił.

Wiceminister Nowak przypomniał, że środki WPR nie mogą być jedynym źródłem finansowania wsi. „Potrzebne jest zaangażowanie różnych polityk i instrumentów europejskich", zaznaczył, dodając, że trwające prace nad nową perspektywą finansową będą miały bezpośredni wpływ na to, jak polska wieś będzie się rozwijać przez kolejne lata.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele urzędów marszałkowskich, Związku Województw RP, Krajowej Rady Izb Rolniczych, GUS oraz instytutów naukowych.