Alternarioza ziemniaka
Alternaria solani, A. alternata
W skrócie
Alternarioza ziemniaka — choroba grzybowa atakująca liście w drugiej połowie sezonu. Charakterystyczne plamki koncentryczne (koncentryczne pierścienie) na starszych liściach. Presja rosnąca w ciepłe i suche okresy (odwrotnie do zarazy!). W PL często współwystępuje z zarazą. Zwalczanie fungicydami miedziowymi lub triazolowymi od lipca. Ograniczenie: tania choroba względnie — fungicydy przeciwko zarazie często działają też na alternariozy.
Uprawy narażone
Opis i biologia
Alternaria solani — główny sprawca 'early blight' w PL. A. alternata — słabszy patogen oportunistyczny. Grzyby workowe, zimują na resztkach. Konidia rozprzestrzeniają się wiatrem i przez krople deszczu. Infekcje atakują głównie starsze liście (od dołu rośliny), gdy wigor maleje. Sprzyjają stresy (susza, niedobór azotu). Objawy pojawiają się zwykle po 2-3 tygodniach od infekcji.
Cykl życia
Zimowanie: na resztkach liści + bulwach zainfekowanych. Pierwsze infekcje: V-VI, od dolnych liści. Rozwój: VII-VIII w cieplejsze suche okresy. Spora produkcja: ciągła w sezonie, przy sprzyjających warunkach.
Objawy i rozpoznawanie
- •Początek: małe brązowe plamki na dolnych, najstarszych liściach
- •Rozwój: plamki powiększają się, formują koncentryczne pierścienie (ciemne kółka w środku, jaśniejsze na zewnątrz) — UNIKATOWA CECHA
- •Żółte obramowanie wokół plam (halo)
- •Plamki zwykle pomiędzy nerwami liścia (nieregularne kształty, ale często kanciaste)
- •Silne porażenie: liście brązowieją i zasychają od dołu rośliny w górę
- •Na bulwach (rzadziej): plamy brązowe, suche, wklęsłe — 'sucha zgnilizna' alternaryjowa
Kiedy spodziewać się ataku
Optymalne T: 20-30°C (cieplej niż zaraza!). Wilgotność: 80-100% przez 2-4h wystarczy (mniej wymagająca niż zaraza). Sprzyjają: susza + nocne rosy, stresy pokarmowe, fizjologiczne osłabienie rośliny. Stare liście bardziej podatne niż młode.
Progi szkodliwości
| Faza / moment | Próg | Źródło |
|---|---|---|
| Lipcowe monitorowanie | 5% porażenia dolnych liści = zabieg (często łączny z zarazą) | IOR-PIB |
| Silne porażenie | 30% blaszki liściowej uszkodzone = pilne zabiegi | IUNG |
Zwalczanie chemiczne (rejestr PIORiN 2026)
Lista preparatów aktualna na dzień publikacji. Przed zastosowaniem ZAWSZE sprawdź aktualny rejestr na piorin.gov.pl. Dozwolenia na poszczególne uprawy i okresy karencji mogą się zmieniać.
| Preparat | S. czynna | Dawka | Karencja |
|---|---|---|---|
| Curzate Cu | cymoksanil + miedź | 2,5 kg/ha | 28 dni |
| Dithane NeoTec 75 WG | mankozeb | 2 kg/ha | 14 dni |
| Revus Top 500 SC | mandipropamid + difenokonazol | 0,6 l/ha | 7 dni |
| Kocide 2000 | miedź | 1,5-2 kg/ha | 7 dni |
| Scala | pirymetanil | 1,5-2 l/ha | 28 dni |
Curzate Cu: Działa na alternariozę i zarazę jednocześnie. Klasyka 'dwukrólewska'.
Dithane NeoTec 75 WG: Kontaktowy, szerokie spektrum. Mankozeb w UE ograniczony — sprawdź rejestr.
Revus Top 500 SC: Systemiczny. Dobra skuteczność na alternariozę + zaraza.
Kocide 2000: Dopuszczony w bio. Podstawa produkcji ekologicznej ziemniaka.
Scala: Specyficzny na alternariozę. Dobra rotacja w programie anty-zaraza.
Metody biologiczne i ekologiczne
Metody mechaniczne i agrotechniczne
- ✓Płodozmian 4-letni bez ziemniaka/pomidora
- ✓Niszczenie resztek po zbiorach
- ✓Nawożenie azotem zrównoważone — nadmiar lub niedobór zwiększa podatność
- ✓Podlewanie rano, nie zwilżać liści
- ✓Niszczenie zainfekowanych dolnych liści (wczesne objawy)
- ✓Odpowiednia gęstość sadzenia — lepsza wentylacja
- ✓Zbiór bulw w suchą pogodę
Kiedy wykonać zabieg
Monitoring: od końca czerwca. Pierwszy zabieg: przy pierwszych objawach (VII) — często w ramach programu anty-zaraza. Ostatnie zabiegi: 2-3 tyg. przed zbiorami (karencja).
Odmiany odporne / tolerancyjne
- →Odporność względna na alternariozę rzadko wyodrębniana w COBORU, raczej ogólna tolerancja chorobowa
- →Odmiany z dobrą ogólną zdrowotnością liści: Bzura, Jelly, Sarpo Mira
- →Odmiany wczesne (Denar, Lord): często unikają szczytu alternariozy, bo kończą wegetację wcześniej
Potencjalne szkody ekonomiczne
Samodzielnie: 5-15% straty plonu. W kombinacji z zarazą: straty sumują się. Koszty zabiegów: zazwyczaj w ramach programu anty-zaraza (brak dodatkowych), +200-300 zł/ha za dedykowane.
Najczęściej zadawane pytania
1Alternarioza czy zaraza — jak odróżnić?
Alternarioza: plamki koncentryczne (pierścienie), suche, ostro odgraniczone, BEZ białego nalotu od spodu. Na dolnych starszych liściach. Zaraza: plamki ciemne, rozmyte, z białym nalotem grzybni od spodu w wilgoci. Głównie na młodszych liściach. Często współwystępują — wtedy trudno rozróżnić na pierwszy rzut oka.
2Alternarioza w suszy — dlaczego?
Alternaria to grzyb słabości — atakuje rośliny osłabione (susza, niedobory pokarmowe). W suszy ziemniaki tracą wigor liści, tkanka staje się podatna. Zaraza odwrotnie — potrzebuje wilgoci. Dlatego w suche lata alternarioza dominuje, w wilgotne zaraza.
3Czy fungicyd na zarazę chroni przed alternariozą?
Wiele preparatów — tak, ale nie wszystkie. Mankozeb, miedź, Curzate, Revus Top: chronią oba. Ridomil Gold: głównie zaraza. Kiedy planujesz program — sprawdź etykietę pod kątem A. solani. Kombinacje systemiczny + kontaktowy zwykle bezpieczne.
4Czy alternarioza przechodzi na bulwy?
Tak, w zaawansowanych stadiach. Wtedy 'sucha zgnilizna' alternaryjowa: ciemne, suche plamy wklęsłe na bulwach. Przed przechowywaniem segreguj — zainfekowane bulwy szybko gniją i zarażają zdrowe.