Ministerstwo Rolnictwa razem z Województwem Podlaskim, Politechniką Białostocką i Siecią Badawczą Łukasiewicz, ITECH uruchamia projekt RURALSTRAT, który ma przełożyć koncepcję smart village na konkretne narzędzia dla samorządów i mieszkańców polskiej wsi. Projekt potrwa do kwietnia 2029 r. i otrzymał dofinansowanie w ramach programu GOSPOSTRATEG.

RURALSTRAT znalazł się w gronie siedmiu przedsięwzięć wybranych do wsparcia w XII konkursie GOSPOSTRATEG. Do konkursu wpłynęło 15 wniosków, a łączna kwota przyznanego dofinansowania dla wszystkich wybranych projektów przekroczyła 38 mln zł. Szczegółowy budżet samego RURALSTRAT nie został podany w komunikacie ministerstwa.

W projekt zaangażowało się około 80 naukowców i ekspertów z różnych dziedzin. Politechnika Białostocka pełni rolę partnera naukowego. Sieć Badawcza Łukasiewicz, ITECH przygotuje analizy foresightowe oraz przegląd krajowych i europejskich ram prawnych dotyczących inteligentnych wsi. Partnerzy zapowiadają, że pierwsze efekty prac pojawią się jeszcze przed formalnym zakończeniem projektu w 2029 r.

Zakres prac obejmuje analizy, rekomendacje i rozwiązania dla polityk krajowych oraz regionalnych. Zespół sprawdzi też rozwiązania już działające w Polsce i innych krajach Europy, a wyniki mają pomóc samorządom lepiej planować transport, usługi publiczne i lokalne inwestycje. Minister Stefan Krajewski jako przykład technologii już wdrożonej na polskiej wsi podał system zdalnego odczytu liczników wody, realizowany ze środków KPO.

Podlaskie jako poligon dla całego kraju

Projekt ma wyraźny regionalny punkt ciężkości, choć ambicje partnerów sięgają dalej. Marszałek województwa podlaskiego Łukasz Prokorym powiązał RURALSTRAT z realizowaną przez region koncepcją „prawa do pozostania", czyli tworzenia warunków, w których mieszkańcy wsi zostają w swoich miejscowościach z wyboru, a nie z konieczności. Podlasie, z silnym sektorem mleczarskim i dużym udziałem małych gospodarstw rodzinnych, od lat zmaga się z odpływem ludności do miast, więc pytanie o jakość usług publicznych na wsi ma tu wymiar bardzo praktyczny.

Rektor Politechniki Białostockiej Marta Kosior-Kazberuk zaznaczyła, że smart village to nie tylko technologie: duże znaczenie mają kwestie społeczne, środowiskowe i organizacyjne. To rozróżnienie jest o tyle ważne, że wcześniejsze projekty cyfryzacji wsi w Polsce często kończyły się na infrastrukturze, bez zmiany sposobu funkcjonowania lokalnych instytucji.

Nowa perspektywa finansowa w tle

Minister Krajewski wprost powiązał RURALSTRAT z przygotowaniami do nowej perspektywy finansowej UE. Projekt ma pomóc precyzyjniej określić potrzeby polskiej wsi, zanim zostaną rozdysponowane środki na rolnictwo, przetwórstwo i rozwój obszarów wiejskich w kolejnym okresie programowania. Szczegóły nowej perspektywy finansowej są jeszcze przedmiotem negocjacji na poziomie unijnym, ale skala środków kierowanych do sektora rolno-wiejskiego historycznie należała do największych pozycji w budżecie WPR.

Czy rekomendacje wypracowane przez 80 ekspertów do 2029 r. zdążą realnie wpłynąć na kształt programów wsparcia, zanim te zostaną zamknięte na poziomie krajowym i regionalnym, pozostaje otwartą kwestią. Harmonogram negocjacji budżetowych UE i tempo prac projektowych będą musiały się spotkać w odpowiednim momencie.